🫀 BỆNH TIM MẠCH VÀ PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH (BPTNMT/COPD): TỪ CẬP NHẬT TĂNG HUYẾT ÁP VSH/VNHA 2024 ĐẾN ĐỒNG THUẬN ĐA CHUYÊN KHOA TIM – PHỔI 2026

Tăng huyết áp (THA) và Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là hai bệnh lý mạn tính phổ biến, có mối liên kết bệnh lý chặt chẽ và tương tác qua lại phức tạp. Tỷ lệ đồng mắc bệnh tim mạch ở người bệnh COPD cao vượt trội so với người không mắc COPD (59.6% so với 28.4%), trong đó phổ biến nhất là tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, rối loạn nhịp và suy tim. Việc cập nhật các khuyến cáo mới nhất, phối hợp liên chuyên khoa Tim mạch – Hô hấp nhằm đánh giá phân tầng nguy cơ toàn diện và tối ưu hóa điều trị có ý nghĩa sống còn trong việc giảm tỷ lệ tử vong cho người bệnh.

Nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn hóa phác đồ điều trị, 14h00 ngày 19/8/2026 Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây đã tổ chức thành công buổi đào tạo liên tục (CME) chuyên đề: “Cập nhật chẩn đoán, điều trị Tăng huyết áp theo VSH/VNHA 2024 và Tiếp cận đa chuyên khoa trong quản lý BPTNMT đồng mắc bệnh tim mạch (Đồng thuận 2026)”.

Chương trình có sự tham dự trực tiếp của Ban Giám đốc Bệnh viện cùng đông đủ đội ngũ Bác sĩ, Điều dưỡng và Kỹ thuật y từ các khoa lâm sàng, cận lâm sàng trong toàn viện.

Báo cáo viên chuyên đề:

BSCKII. Vũ Thanh Đoàn – Trình bày chuyên đề Tăng huyết áp và phác đồ khởi đầu bằng viên phối hợp.

TS.BS. Vũ Thị Thu Trang (Trường Đại học Y Hà Nội, Viện Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai) – Trình bày nội dung tiếp cận đa chuyên khoa Tim – Phổi 2026.

PHẦN 1: CẬP NHẬT CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP (VSH/VNHA 2024)

1. Định nghĩa & tiêu chuẩn chẩn đoán

Định nghĩa: Tăng huyết áp là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi sự tăng áp lực máu lên thành động mạch.

Tiêu chuẩn chẩn đoán theo từng phương thức đo:

Tại phòng khám: Huyết áp tâm thu (HATT) ≥140mmHg và/hoặc Huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg

Tự đo tại nhà (HBPM): Huyết áp trung bình ≥135/85 mmHg

Đo 24 giờ (ABPM): Huyết áp trung bình 24 giờ ≥ 130/80 mmHg

Phân loại (vừa cập nhật theo VSH/VNHA 2024): Chia thành các mức độ bao gồm: Huyết áp không tăng, Tiền tăng huyết áp (120-139/70-89 mmHg), THA độ 1, THA độ 2 và THA cấp cứu (≥ 180/110 mmHg).

2. Nguyên nhân & cơ chế bệnh sinh

Phân loại nguyên nhân:

THA nguyên phát (Vô căn): Chiếm 90 – 95% số ca, liên quan đến di truyền, tuổi tác và lối sống.

THA thứ phát: Chiếm 5 – 10%, do bệnh lý thận, nội tiết (Cushing, u tủy thượng thận), ngưng thở khi ngủ hoặc do thuốc (NSAIDs, Corticoid).

Cơ chế: Huyết áp do Cung lượng tim (CO) và Sức cản ngoại vi (TPR) quyết định. Sự gia tăng của một trong hai yếu tố thông qua hệ giao cảm (SNS), hệ RAAS, quá tải Natri hoặc tổn thương thành mạch sẽ gây THA.

3. Chiến lược điều trị cốt lõi

Mục tiêu: Đưa huyết áp mục tiêu chung về < 130/80 mmHg nếu người bệnh dung nạp tốt.

Thay đổi lối sống: Giảm muối trong khẩu phần ăn (< 5g/ngày) và áp dụng chế độ ăn DASH.

Kiểm soát cân nặng, duy trì BMI trong khoảng18.5 – 22.9kg/m2 (chuẩn châu Á).

Tăng cường vận động: Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút/ngày (như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội…).

•

Hạn chế rượu bia: Giảm thiểu tối đa việc sử dụng các đồ uống có cồn.

•

Nói không với thuốc lá: Tuyệt đối không hút thuốc lá và tránh xa môi trường có khói thuốc.

Điều trị bằng thuốc:

5 nhóm thuốc chủ lực: ACEi, ARB, CCB, Lợi tiểu Thiazide/Thiazide-like và Chẹn Beta.

Ưu tiên hàng đầu: Khởi đầu ngay bằng Viên phối hợp liều cố định (SPC) chứa 2 hoạt chất (thường là A+C hoặc A+D) cho đa số người bệnh để tối ưu hóa hiệu quả kiểm soát huyết áp và nâng cao sự tuân thủ điều trị.

4. Ca lâm sàng minh họa thực tế

Nam, 40 tuổi, THA độ 1 Xử trí: người bệnh được phân tầng nguy cơ cao; chỉ định dùng Viên phối hợp Perindopril/Amlodipine (3.5mg/2.5mg) kết hợp Statin hạ lipid máu và thay đổi lối sống toàn diện.

Kết quả: Sau 1 tháng, huyết áp ổn định về mảng an toàn 125/80 mmHg, biến mất hoàn toàn triệu chứng đau đầu và BMI có sự cải thiện rõ rệt.

Bài học rút ra: Đánh giá phân tầng nguy cơ tim mạch toàn diện và khởi đầu sớm bằng viên phối hợp liều thấp chính là chìa khóa then chốt trong quản lý THA hiện đại.

PHẦN 2: TIẾP CẬN ĐA CHUYÊN KHOA TRONG QUẢN LÝ BPTNMT ĐỒNG MẮC BỆNH TIM MẠCH (ĐỒNG THUẬN 2026)

1. Dịch tễ học & mối liên quan Tim – Phổi

Nguy cơ vượt trội: Người mắc COPD có nguy cơ suy tim cao hơn 8.48 lần, nhồi máu cơ tim cấp cao hơn 4.42 lần, và rung nhĩ tăng 4.4 lần.

Nguy hiểm sau đợt cấp: Đợt cấp COPD làm gia tăng đột ngột các biến cố tim mạch nghiêm trọng. Nguy cơ tăng gấp 3 lần trong vòng 30 ngày sau đợt cấp trung bình/nặng và tăng tới 10 lần sau đợt cấp nặng phải nhập viện.

Cơ chế chung: Tình trạng viêm toàn thân, stress oxy hóa, ứ khí/căng phồng phổi, thiếu oxy và rối loạn thần kinh tự chủ tạo nên vòng xoắn bệnh lý giữa tim và phổi.

2. Tầm soát & chẩn đoán đồng mắc

Đánh giá nguy cơ tim mạch ở người bệnh COPD: Sử dụng thang điểm SCORE2/SCORE2-OP (SCORE2 ≥ 2.5% cho 40–49 tuổi; ≥ 5% cho 50–69 tuổi; SCORE2-OP ≥ 7.5\% cho ≥ 70 tuổi).

Nhận diện triệu chứng: Cần chủ động kiểm tra hệ tim mạch khi người bệnh COPD có ho bọt hồng, đau ngực bóp nghẹt, choáng/ngất, đánh trống ngực, phù chân. Làm các xét nghiệm ECG, BNP/NT-proBNP và Troponin.

Tầm soát COPD ở người bệnh tim mạch: Dùng bảng câu hỏi GOLD. Nếu người bệnh tim mạch nặng không đo được hô hấp ký (như NMCT cấp, phình bóc tách ĐMC), chẩn đoán sẽ kết hợp khám chuyên khoa hô hấp với X-quang, CT ngực hoặc dao động xung ký.

3. Điều trị & quản lý đa chuyên khoa

Thuốc giãn phế quản & Liệu pháp hít:

SABA dùng cắt cơn ở liều thấp nhất (ngăn vượt quá 16 nhát/24 giờ).

Liệu pháp bộ ba (ICS/LAMA/LABA) trong một dụng cụ hít là lựa chọn ưu tiên cho người bệnh có nguy cơ cao đợt cấp, giúp giảm đợt cấp, giảm biến cố tim phổi nặng và giảm tử vong tim mạch/mọi nguyên nhân. Ví dụ: BUD/GLY/FORM giúp giảm 49% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân so với LAMA/LABA sau 52 tuần.

Sử dụng thuốc tim mạch trên người bệnh COPD:

Thuốc chẹn beta chọn lọc tim mạch: An toàn tuyệt đối cho người bệnh COPD đồng mắc suy tim, THA hoặc NMCT; không làm giảm FEV1 hay giảm tác dụng thuốc hít beta 2.

Lưu ý: Thuốc lợi tiểu quai cần theo dõi điện giải tránh hạ Kali/kiềm chuyển hóa; Amiodarone chỉ nên dùng liều thấp (200 mg/ngày).

4. Các khuyến cáo “Không thực hiện”

Bác sĩ Hô hấp KHÔNG: Kê Statin hoặc Chẹn beta chỉ để dự phòng đợt cấp COPD; Không dùng SABA/SAMA đơn độc để điều trị duy trì; Không kê ICS đơn độc.

Bác sĩ Tim mạch KHÔNG: Kê chẹn beta không chọn lọc (như propranolol); Không tự ý thay chẹn beta bằng Diltiazem/Verapamil/Digoxin khi đã có chỉ định; Không dùng chẹn beta cho người bệnh COPD phụ thuộc oxy; Không tự ý chỉnh thuốc hít COPD đang ổn định.

KHUYẾN CÁO VÀ THÔNG ĐIỆP CHUYÊN MÔN

Khuyến cáo từ BSCKII. Vũ Thanh Đoàn:

“Đừng chỉ chăm chăm điều trị chỉ số huyết áp đơn thuần, hãy điều trị toàn bộ nguy cơ tim mạch cho người bệnh! Việc phân tầng nguy cơ sớm và mạnh dạn khởi đầu bằng viên phối hợp liều cố định (SPC) ngay từ đầu sẽ giúp đạt huyết áp mục tiêu nhanh hơn, bảo vệ cơ quan đích tốt hơn và nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị.”

Khuyến cáo từ TS.BS. Vũ Thị Thu Trang:

“Mối liên kết giữa Tim và Phổi là không thể tách rời. Đợt cấp COPD làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch nặng gấp nhiều lần. Việc phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ Tim mạch và Hô hấp, tuân thủ các khuyến cáo ‘Do Not Do’ và khởi trị sớm liệu pháp bộ ba (ICS/LAMA/LABA) chính là chìa khóa để giảm thiểu biến cố tử vong cho người bệnh đồng mắc.”

THÔNG ĐIỆP GỬI ĐẾN CỘNG ĐỒNG

Gửi người dân và người bệnh:

“Tăng huyết áp và BPTNMT (COPD) là những bệnh lý mạn tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Người dân nên chủ động đo huyết áp định kỳ, kiểm tra hô hấp khi có ho đờm/khó thở kéo dài và tuyệt đối KHÔNG HÚT THUỐC LÁ. Khi mắc bệnh, cần tuân thủ uống thuốc và dùng bình hít đúng – đủ – đều theo chỉ định của bác sĩ!”

VÂN ANH