🫀 [🚑 CHẤN THƯƠNG BỤNG KÍN: TỪ ĐÁNH GIÁ CẤP CỨU ABCDE ĐẾN CHIẾN LƯỢC ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN VÀ CAN THIỆP MẠCH

Trong cấp cứu ngoại khoa, chấn thương bụng kín là một thách thức lớn đối với đội ngũ thầy thuốc. Bệnh lý này đứng hàng thứ ba trong các cấp cứu ngoại khoa phổ biến, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro tử vong rất cao do tình trạng chảy máu trong ồ ạt hoặc viêm phúc mạc lan tỏa. Đặc biệt, việc các triệu chứng lâm sàng đôi khi “im lặng” ở giai đoạn đầu khiến công tác chẩn đoán và phân loại người bệnh đòi hỏi tư duy cực kỳ nhạy bén.

Nhằm chuẩn hóa quy trình tiếp cận và tối ưu hóa phác đồ điều trị cho người bệnh chấn thương, vào hồi 14h00 chiều ngày (12/08/2026), Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây đã tổ chức thành công buổi đào tạo liên tục (CME) chuyên đề: “Cập nhật chẩn đoán, đánh giá và xử trí thực hành Chấn thương bụng kín”.

Buổi đào tạo vinh dự có sự tham dự và chỉ đạo trực tiếp của TS.BS. Đặng Đức Hoàn – Giám đốc Bệnh viện, cùng sự có mặt đông đủ của các Bác sĩ, Điều dưỡng và Kỹ thuật y từ các khoa Ngoại, Cấp cứu, Hồi sức tích cực, Chẩn đoán hình ảnh… trong toàn viện.

Báo cáo viên: Chương trình do BSCKII. Nguyễn Văn Dương – Phó Trưởng khoa Ngoại tổng hợp trực tiếp chia sẻ. Bằng bề dày kinh nghiệm thực chiến trong phẫu thuật cấp cứu bụng, bác sĩ đã hệ thống hóa bài giảng một cách khoa học, cập nhật và sát với thực tế lâm sàng.

1. Đại cương & Cơ chế chấn thương

Định nghĩa: Chấn thương bụng kín là tổn thương các tạng bên trong ổ bụng do lực tác động từ bên ngoài mà không có vết thương xuyên thấu qua thành bụng.

Cơ chế gây thương tổn:

Đè ép / Nghiền nát: Tạng bị ép chặt giữa thành bụng trước và cột sống.

Giảm tốc đột ngột: Tạo lực giằng xé/cắt đứt các cuống mạch nuôi tạng (thường gặp trong tai nạn giao thông).

Tăng áp lực đột ngột: Gây vỡ các tạng rỗng.

Tổn thương thường gặp:

Tạng đặc (Gan, Lách, Thận): Dễ dập nát gây chảy máu trong ồ ạt, sốc mất máu.

Tạng rỗng (Dạ dày, Ruột): Dễ rách/vỡ gây tràn dịch tiêu chảy vào ổ bụng, dẫn đến viêm phúc mạc.

Tổn thương khác: Mạch máu lớn và vùng sau phúc mạc.

2. Tiếp cận chẩn đoán& Khám lâm sàng

Để không bỏ sót tổn thương, quy trình tiếp cận người bệnh chấn thương phải tuân thủ nghiêm ngặt:

Đánh giá ban đầu theo sơ đồ ABCDE: Kiểm soát Đường thở (Airway), Thông khí (Breathing), Tuần hoàn (Circulation), Tri giác/Thần kinh (Disability) và Bộc lộ toàn thân (Exposure).

Khám bụng kỹ lưỡng: Tìm kiếm các dấu hiệu bầm tím (như dấu dây an toàn), sờ tìm điểm đau hoặc phản ứng thành bụng. Lưu ý quan trọng: Khám bụng ban đầu bình thường vẫn KHÔNG LOẠI TRỪ ĐƯỢC chấn thương nặng bên trong.

Cận lâm sàng chiến lược:

Siêu âm FAST/eFAST: Phương tiện cấp cứu “tại giường” ưu tiên cho người bệnh huyết động không ổn định nhằm phát hiện nhanh dịch tự do ổ bụng.

CT-Scanner có thuốc cản quang: “Tiêu chuẩn vàng” cho người bệnh có huyết động ổn định, giúp đánh giá chi tiết độ dập nát tạng và tình trạng thoát mạch.

Xét nghiệm: Theo dõi động thái công thức máu (Hb/Hct), đông máu, sinh hóa và khí máu động mạch.

3. Phương pháp điều trị: Từ baor tồn đến phẫu thuật

Hiện nay, nhờ sự phát triển của chẩn đoán hình ảnh và can thiệp mạch, chiến lược điều trị chấn thương bụng kín đã có những bước tiến hiện đại:

Điều trị bảo tồn (Không mổ): Áp dụng cho các tổn thương tạng đặc khi huyết động người bệnh ổn định và không có dấu hiệu viêm phúc mạc. người bệnh cần nằm bất động và được theo dõi sát tại cơ sở ngoại khoa có khả năng phẫu thuật cấp cứu.

Can thiệp mạch (Nút mạch – TAE): Kỹ thuật xâm lấn tối thiểu hiện đại dành cho chấn thương tạng đặc có hiện tượng thoát mạch trên phim CT nhưng huyết động còn ổn định. Phương pháp này giúp cầm máu chính xác, tránh đại phẫu và bảo tồn tối đa nhu mô tạng.

Phẫu thuật cấp cứu: Chỉ định bắt buộc khi:

người bệnh sốc mất máu không đáp ứng với hồi sức.

Nghi ngờ/xác định vỡ tạng rỗng gây viêm phúc mạc.

Điều trị bảo tồn hoặc can thiệp mạch thất bại.

Kỹ thuật: Khâu cầm máu, cắt bỏ tạng dập nát không thể bảo tồn hoặc xử lý lỗ thủng tạng rỗng.

4. Sơ Đồ Xử Trí Thực Hành Tại Phòng Cấp Cứu

[người bệnh Chấn thương bụng kín]

│

▼

[Hồi sức ban đầu ABCDE]

┌───────┴───────┐

▼ ▼

[Huyết động KHÔNG ổn định] [Huyết động ỔN ĐỊNH]

│ │

▼ ▼

[Siêu âm FAST tại giường] [Chụp CT-Scanner cản quang]

┌─────┴─────┐ ┌──────────────────┐

▼ ▼ ▼ ▼ ▼

[Có dịch] [Không dịch] [Bảo tồn] [Nút mạch TAE] [Phẫu thuật]

│ │

▼ ▼

[Mổ cấp cứu] [Tìm nguyên nhân khác]

Ý KIẾN CHỈ ĐẠO CỦA BAN GIÁM ĐỐC BỆNH VIỆN

Phát biểu chỉ đạo tại buổi đào tạo, TS.BS. Đặng Đức Hoàn – Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây đã nhấn mạnh 3 nhiệm vụ trọng tâm đối với toàn thể lực lượng y tế:

1.Đặt an toàn người bệnh lên hàng đầu – “Thời gian là sự sống”: Chấn thương bụng kín là một ‘bẫy lâm sàng’ rất nguy hiểm. Nhiều trường hợp người bệnh vào viện tỉnh táo nhưng bên trong gan hoặc lách đã dập nát và đang chảy máu âm thầm. Đội ngũ y bác sĩ tuyệt đối không được chủ quan, không chờ đến khi người bệnh rơi vào tình trạng sốc hay viêm phúc mạc rõ rệt mới cuống quýt xử trí.

2.Chuẩn hóa quy trình và tăng cường phối hợp đa chuyên khoa: Yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt quy trình ABCDE và phân loại huyết động. Ngay khi tiếp nhận người bệnh chấn thương nặng, phải kích hoạt lập tức sự phối hợp nhịp nhàng giữa Cấp cứu – Chẩn đoán hình ảnh – Ngoại khoa – Gây mê hồi sức – Xét nghiệm/Ngân hàng máu. Tận dụng tối đa ‘giờ vàng’ chính là ranh giới sống còn của người bệnh.

3.Làm chủ kỹ thuật hiện đại – Tối ưu hóa điều trị bảo tồn & Nút mạch (TAE): Xu hướng y khoa tiên tiến là ưu tiên bảo tồn tạng cho người bệnh. Ban Giám đốc đánh giá cao việc khoa Ngoại tổng hợp đã chủ động cập nhật chỉ định điều trị bảo tồn và triển khai kỹ thuật can thiệp nút mạch (TAE). Việc tránh được một cuộc đại phẫu không chỉ giảm thiểu rủi ro biến chứng mà còn rút ngắn thời gian hồi phục, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

THÔNG ĐIỆP TỪ BUỔI ĐÀO TẠO

Gửi đội ngũ nhân viên y tế:

“Trước một người bệnh chấn thương bụng kín, thời gian là sự sống. Hãy luôn tuân thủ nguyên tắc ABCDE, phân loại huyết động chính xác và tận dụng tối đa vai trò của Siêu âm FAST cũng như CT-Scanner. Sự nhạy bén trong nhận định điều trị bảo tồn, can thiệp mạch hay chỉ định mổ kịp thời chính là chìa khóa cứu sống người bệnh.”

Gửi người dân và cộng đồng:

“Sau các tai nạn giao thông, tai nạn sinh hoạt hoặc va đập mạnh vào vùng bụng, dù bên ngoài không có vết thương và bản thân cảm thấy chưa đau nhiều, người dân tuyệt đối KHÔNG ĐƯỢC CHỦ QUAN. Các tổn thương vỡ gan, lách hay vỡ ruột có thể chảy máu âm thầm bên trong. Hãy đến ngay cở sở y tế để được các bác sĩ thăm khám và kiểm tra kịp thời!”

VÂN ANH