🚑 CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH TẮC RUỘT NON (SBO): TỪ HỆ HÌNH MỚI ĐẾN NHẬN DIỆN CÁC BIẾN CHỨNG “BÁO ĐỘNG ĐỎ”

Trong cấp cứu ngoại khoa, Tắc ruột non (Small Bowel Obstruction – SBO) là một bệnh lý thường gặp, chiếm khoảng 20% các trường hợp bụng cấp. Y học hiện đại đã có sự thay đổi quan trọng về quan điểm tiếp cận: chuyển từ hệ hình cũ “mổ cấp cứu sớm cho mọi trường hợp nghi tắc ruột” sang hệ hình mới “điều trị bảo tồn kết hợp chẩn đoán hình ảnh (CĐHA) hiện đại để phân định chính xác nhóm an toàn điều trị nội khoa và nhóm cần can thiệp mổ khẩn”.

Nhằm chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, tối ưu hóa chỉ định lâm sàng và nâng cao năng lực đọc phim cấp cứu, vào lúc 14h00 ngày 16/09/2026, Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây đã tổ chức thành công buổi đào tạo liên tục (CME) chuyên đề: “Chẩn đoán hình ảnh Tắc ruột non (SBO)”.

Buổi đào tạo vinh dự có sự tham dự và chỉ đạo trực tiếp của TS.BS. Đặng Đức Hoàn – Giám đốc Bệnh viện, cùng sự có mặt đông đủ của các Bác sĩ, Điều dưỡng và Kỹ thuật viên từ các khoa Cấp cứu, Ngoại khoa, Chẩn đoán hình ảnh, Hồi sức tích cực… trong toàn viện.

Báo cáo viên: Bài giảng do BSCKI. Nguyễn Bách Chiến trực tiếp chia sẻ và hệ thống hóa bài bản.

1. 5 CÂU HỎI CHIẾN LƯỢC TRONG CĐHA TẮC RUỘT NON

Khi tiếp cận một trường hợp nghi ngờ SBO, CĐHA cần trả lời chính xác 5 câu hỏi then chốt:

Có tắc ruột hay không?

Vị trí điểm chuyển tiếp ở đâu?

Mức độ tắc: Tắc hoàn toàn hay bán phần?

Nguyên nhân gây tắc là gì?

Có biến chứng vòng kín hoặc nghẹt ruột hay không?

2. GIÁ TRỊ CỦA CÁC PHƯƠNG TIỆN CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

X-quang bụng thường quy: Là bước tiếp cận ban đầu; gợi ý tắc nặng khi quai ruột non giãn > 2.5cm (> 50% đường kính đại tràng) và có nhiều mức khí-dịch chân rộng (> 2.5cm). Nhược điểm: Độ nhạy thấp (50–60%) và rất khó tìm nguyên nhân.

Siêu âm: Lựa chọn thay thế khi không thể chụp CT. Tiêu chuẩn chẩn đoán gồm lòng ruột giãn > 3cm, đoạn giãn dài > 10cm và tăng nhu động. Cảnh báo nhồi máu khi thấy dịch giữa các quai ruột, thành ruột dày > 3mm hoặc mất nhu động.

CT Đa dãy (MDCT): “Tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán SBO với độ nhạy 90–96% và độ đặc hiệu 96%, không cần cho bệnh nhân uống thuốc cản quang.

3. PHÂN LOẠI NGUYÊN NHÂN GÂY TẮC RUỘT NON

(Nguyên tắc: Luôn loại trừ tắc đại tràng trước khi phân tích ruột non)

Ngoài thành ruột:

Dính sau mổ: Nguyên nhân hàng đầu (chiếm 50–80% số ca).

Thoát vị: Thoát vị bẹn, đùi, sẹo mổ hoặc thoát vị trong (chiếm sim 10%).

Lạc nội mạc tử cung.

Tại thành ruột (Intramural):

Bệnh Crohn (đợt cấp viêm/hẹp xơ), U ruột non (GIST, di căn phúc mạc), Lồng ruột (dấu Bia bắn – Target sign).

Viêm ruột do xạ trị, máu tụ thành ruột (do dùng thuốc chống đông/chấn thương) hoặc huyết khối mạch máu mạc treo.

Trong lòng ruột (Intraluminal):

Sỏi mật: Kẹt ở hồi tràng với Tam chứng Rigler đặc trưng (tắc ruột non + khí đường mật + sỏi cản quang lạc chỗ).

Dị vật / Bã thức ăn (Bezoars), hội chứng phân su.

4. CÁC BIẾN CHỨNG CẤP CỨU (“BÁO ĐỘNG ĐỎ”)

Tắc vòng kín (Closed Loop): Hai điểm tắc nằm sát nhau tạo thành quai ruột khép kín. Dấu hiệu CT đặc trưng: quai ruột xếp hình chữ U/C, dấu Mỏ (Beak sign) và dấu Xoáy (Whirl sign) do xoắn mạc treo.

Nghẹt ruột (Strangulation): Tắc vòng kín kèm thiếu máu cục bộ (chiếm 10% số ca, tỷ lệ tử vong rất cao). Dấu hiệu CT tối khẩn: Thành ruột ngấm thuốc kém/không ngấm, dấu Bia bắn, khí trong thành ruột hoặc khí tĩnh mạch cửa.

5. ĐỊNH HƯỚNG XỬ TRÍ LÂM SÀNG TỪ PHIM CT

Điều trị bảo tồn: Tắc bán phần, ngấm thuốc thành ruột tốt, do dính đơn thuần và hoàn toàn không có dấu hiệu thiếu máu cục bộ.

Phẫu thuật ngay: Tắc vòng kín (có Whirl/Beak sign), thành ruột ngấm thuốc kém, xuất hiện khí thành ruột hoặc khí tĩnh mạch cửa.

THẢO LUẬN TÌNH HUỐNG LÂM SÀNG THỰC TẾ

Buổi đào tạo diễn ra sôi nổi với phần thảo luận các ca lâm sàng thực tế do TS.BS. Đặng Đức Hoàn chủ trì cùng sự tham gia của các bác sĩ Ngoại khoa và Chẩn đoán hình ảnh:

Ca 1: Bệnh nhân nữ 65 tuổi có tiền sử mổ ruột thừa, vào viện vì đau bụng gò từng cơn. Phim CT ghi nhận hình ảnh quai ruột giãn, ngấm thuốc đều, có điểm chuyển tiếp rõ do dải dính rightarrow Thống nhất chỉ định điều trị bảo tồn theo dõi sát.

Ca 2: Bệnh nhân nam 50 tuổi vào viện trong tình trạng đau bụng dữ dội, CT cho thấy dấu hiệu xoắn mạc treo (Whirl sign) và thành ruột ngấm thuốc kém rightarrow Kích hoạt quy trình mổ cấp cứu khẩn cấp, bảo tốn thành công đoạn ruột nghiệt.

LỜI NHẮN NHỦ VÀ THÔNG ĐIỆP CHUYÊN MÔN

Lời nhắn nhủ từ TS.BS. Đặng Đức Hoàn – Giám đốc Bệnh viện:

“Chẩn đoán hình ảnh không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là ‘kim chỉ nam’ quyết định thái độ xử trí trong tắc ruột non. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu ‘báo động đỏ’ như tắc vòng kín hay hoại tử ruột trên phim CT giúp chúng ta đưa ra quyết định phẫu thuật kịp thời, giành lại sự sống cho người bệnh. Tôi yêu cầu sự phối hợp liên khoa giữa Chẩn đoán hình ảnh và Cấp cứu – Ngoại khoa phải luôn nhịp nhàng, chính xác và không khoảng trống.”

Thông điệp gửi đến cộng đồng:

“Đau bụng gò từng cơn, chướng bụng, nôn ói hoặc bí trung đại tiện là những dấu hiệu cảnh báo tắc ruột. Người dân – đặc biệt là những người từng có tiền sử phẫu thuật vùng bụng – khi xuất hiện các triệu chứng trên tuyệt đối KHÔNG TỰ Ý UỐNG THUỐC TẨY HAY THUỐC GIẢM ĐAU, mà cần đến ngay Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây để được thăm khám và xử trí kịp thời!”

VÂN ANH.