📐 PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VẸO CỘT SỐNG: ĐỪNG ĐỂ NHỮNG “ĐƯỜNG CONG LỆCH CHUẨN” ẢNH HƯỞNG ĐẾN TƯƠNG LAI CỦA TRẺ

Vẹo cột sống ở trẻ em và vị thành niên là một bệnh lý thầm lặng nhưng để lại hệ lụy nặng nề. Không chỉ làm mất đi sự cân đối ngoại hình, căn bệnh này khi tiến triển nặng còn trực tiếp chèn ép, gây biến dạng giải phẫu và ảnh hưởng xấu đến chức năng của hệ hô hấp, hệ tuần hoàn. Nhận thức được tầm quan trọng của việc phát hiện sớm và can thiệp đúng kỹ thuật, việc chuẩn hóa phác đồ điều trị và phục hồi chức năng là nhiệm vụ cốt lõi của đội ngũ y tế.

Vào lúc 14h00 ngày 15/07/2026, Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây đã tổ chức thành công buổi đào tạo liên tục (CME) chuyên đề: “Phục hồi chức năng vẹo cột sống”. Chương trình có sự tham dự và chỉ đạo trực tiếp của TS.BS. Đặng Đức Hoàn – Giám đốc Bệnh viện, cùng sự có mặt đông đủ của các Bác sĩ, Điều dưỡng và kỹ thuật y từ các khoa lâm sàng trong toàn viện.

Tâm điểm của buổi tập huấn là nội dung tài liệu chuyên sâu do Bác sỹ CKII Nguyễn Thị Hoài Thu (Trưởng khoa Phục hồi chức năng – Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây) biên soạn, mang đến cái nhìn toàn diện và thực chiến nhất về căn bệnh này:

Khái niệm và phân loại: Hiểu đúng để điều trị trúng

Theo tài liệu của BS.CKII Nguyễn Thị Hoài Thu, vẹo cột sống (VCS) là tình trạng cột sống xuất hiện những đường cong sang phía bên lớn hơn 10 độ so với trục cơ thể. Bệnh được chia làm 3 nhóm chính:

VCS không cấu trúc: Các đốt sống chưa bị biến đổi cấu trúc hay bị xoay, thường xuất phát từ thói quen tư thế ngồi học sai lệch, chênh lệch chiều dài chân hoặc do đau cơ.

VCS cấu trúc: Thể bệnh phức tạp khi đốt sống đã bị xoay và thay đổi cấu trúc, thường do bẩm sinh, bệnh thần kinh – cơ (bại não, bại liệt), u tủy hoặc chấn thương.

VCS vô căn: Chiếm tới 70-80% trường hợp. Trong đó, lứa tuổi vị thành niên (từ 10 tuổi) chiếm đa số các ca cần điều trị do đường cong tiến triển rất nhanh trong giai đoạn dậy thì.

Dấu hiệu lâm sàng và thước đo chẩn đoán sinh tử

Các y bác sĩ được tập huấn kỹ năng nhận diện sớm người bệnh thông qua các triệu chứng thực thể tại giường: vai hoặc xương bả vai không cân đối (bên cao bên thấp), thân người nghiêng hẳn về một bên, khung chậu bị lệch, một bên chân ngắn hơn chân kia và có thể kèm theo đau lưng.

Về mặt cận lâm sàng, chẩn đoán xác định bắt buộc phải dựa trên phim X-quang cột sống và sử dụng phương pháp Cobb để đo chính xác góc vẹo, từ đó làm căn cứ định hướng phác đồ.

Chiến lược điều trị: Đi từ bảo tốn đến phẫu thuật

Mục tiêu cốt lõi là ngăn chặn đường cong tiến triển, cải thiện thẩm mỹ và ngăn ngừa rối loạn hô hấp. Phác đồ được chia rõ theo góc Cobb:

Góc Cobb < 20 độ: Tiến hành theo dõi định kỳ sát sao, kết hợp hướng dẫn tư thế sinh hoạt đúng.

Góc Cobb từ 20 – 45 độ (ở trẻ dưới 18 tuổi): Chỉ định tập luyện tích cực (làm mạnh cơ bụng, giãn cơ co rút) kết hợp mặc áo nẹp nắn chỉnh chuyên dụng (Milwaukee, Boston, hoặc Cheneau).

Góc Cobb > 45 độ: Chỉ định can thiệp phẫu thuật khi áo nẹp không còn hiệu quả hoặc bệnh lý đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp và thẩm mỹ của trẻ.

Phục hồi chức năng: Kỹ thuật luyện tập cốt lõi

Bài toán phục hồi chức năng tại bệnh viện tập trung vào các mục tiêu: Làm mạnh cơ bụng và cơ duỗi thân; kéo dài cấu trúc bên lõm của đường cong và làm mạnh cơ bên lồi; đặc biệt là tập hít thở sâu để cải thiện dung tích phổi.

Các kỹ thuật y được chuẩn hóa chuỗi bài tập cụ thể theo các tư thế: nằm sấp, nằm nghiêng, ngồi và quỳ bốn điểm nhằm tăng tối đa sức mạnh cơ lưng và độ mềm dẻo của cột sống. Ngoài ra, bác sĩ cũng khuyến khích người bệnh chơi các môn thể thao phối hợp để bổ trợ, nhưng cần tránh quá sức và phải thực hiện chuẩn kỹ thuật.

THÔNG ĐIỆP TỪ BUỔI ĐÀO TẠO

Gửi đội ngũ nhân viên y tế:

“Mỗi bài tập Phục hồi chức năng, mỗi chỉ số góc Cobb được đo đạc cẩn trọng chính là chiếc phao cứu sinh bảo vệ hệ hô hấp và vóc dáng của các em. Hãy mang tư duy lâm sàng nhạy bén và sự kiên trì của người làm nghề y để đồng hành, hướng dẫn từng động tác nhỏ cho người bệnh, giúp các con vững bước trong giai đoạn vàng của sự phát triển.”

Gửi các bậc phụ huynh và người dân:

“Tuổi dậy thì (từ 10 tuổi) là giai đoạn ‘nguy hiểm nhất’ khi vẹo cột sống vô căn tiến triển rất nhanh. Đừng chủ quan nghĩ con lười đứng thẳng hay do cặp nặng. Hãy chú ý quan sát hai vai, khung chậu của con hàng ngày. Sự phát hiện sớm của cha mẹ và việc can thiệp phục hồi chức năng kịp thời tại bệnh viện chính là chìa khóa vàng trả lại cho con một tương lai thẳng bước, tự tin.”

VÂN ANH