🌈🌈GÓC ĐÀO TẠO LIÊN TỤC (CME) TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA SƠN TÂY.

Tin tức

ĐỌC PHIM CT BỤNG CẤP CỨU: NHỮNG “MẬT MÃ” ĐÁNH ĐỔI BẰNG SINH MẠNG NGƯỜI BỆNH

Đối với các bác sĩ trực cấp cứu hay chẩn đoán hình ảnh, những ca đau bụng cấp luôn là một nỗi ám ảnh. Người bệnh ôm bụng vật vã, người nhà lo lắng, áp lực thời gian đè nặng. Trong cuộc đua với tử thần ấy, phim chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) chính là chiếc “chìa khóa vàng”. Thế nhưng, làm sao để nhìn vào hàng trăm lát cắt vô tri, nhận ra ngay quai ruột nào đang hoại tử, tạng nào đang vỡ lại là một nghệ thuật đòi hỏi tư duy giải phẫu cực kỳ sắc bén.

Để “chuẩn hóa” phản xạ này, vào lúc 14h00 ngày 01/07/2026, Bệnh viện đã tổ chức buổi đào tạo liên tục (CME) chuyên đề: “Giải mã các dấu hiệu CT đặc hiệu trong cấp cứu bụng”. Buổi học có sự tham gia sát sao của Ban Giám đốc cùng đông đảo các bác sĩ, điều dưỡng, hộ sinh và kỹ thuật viên y tế toàn bệnh viện.

Phát biểu tại buổi đào tạo, Ban Giám đốc bệnh viện chia sẻ rất thực tế:

”Chúng ta không thể đọc phim CT theo kiểu thấy chỗ nào mờ thì đoán bừa, thấy dịch thì bảo là viêm. Mỗi đốm sáng, mỗi khoảng tối hay một đường cong bất thường trên màn hình đều là ngôn ngữ cơ thể người bệnh đang kêu cứu. Đọc được những ‘dấu hiệu đặc hiệu’ là cách duy nhất để rút ngắn thời gian chẩn đoán, đưa người bệnh lên bàn mổ đúng lúc, tránh những cái chết oan uổng”.

Tại buổi học, các học viên đã cùng nhau mổ xẻ, phân tích các dấu hiệu hình ảnh kinh điển được hệ thống hóa theo đúng cơ chế bệnh sinh, thay vì học vẹt lý thuyết:

1. Nhóm tắc nghẽn cơ học – Đi tìm “nút thắt” của ruột

Khi ruột non bị tắc do dính, xoắn hay thoát vị nghẹt, phim CT sẽ xuất hiện những chỉ dấu cực kỳ đắt giá:

• Dấu hiệu mỏ chim (Beak Sign): Lòng ruột thuôn nhỏ rồi đột ngột bị bóp nhọn hoắt lại. Đây chính là “vùng chuyển tiếp” – nơi quai ruột bắt đầu bị nghẹt.

• Phân trong ruột non: Hình ảnh các hạt lốm đốm lẫn bọt khí nằm ngay trước đoạn tắc. Dấu hiệu này chứng tỏ ruột đã bị tắc kéo dài, dịch tiêu hóa ứ đọng đến mức kết bón lại giống như phân ở đại tràng.

• Chuỗi ngọc (String of Pearls): Các bọt khí nhỏ xíu xếp thành hàng ngang đều đặn trong quai ruột non đang căng giãn. Thấy dấu hiệu này, bác sĩ có thể khẳng định ngay là tắc ruột cơ học.

• Cuộn xoáy (Whirl Sign) & Vòng nan hoa (Spoke Wheel): Các mạch máu, mỡ mạc treo bị xoắn vặn lại như một cơn lốc (Whirl Sign) và các quai ruột giãn hội tụ về một trục (Spoke Wheel). Đây là bằng chứng đanh thép của một ca xoắn ruột – tình trạng nguy cấp cần mổ mở ngay lập tức.

2. Nhóm viêm nhiễm và thiếu máu – Khi ruột kêu cứu

• Quầng sáng ruột (Bowel Halo Sign): Thành ruột dày lên, chia lớp đậm nhạt nhìn giống như hình bia bắn. Dấu hiệu này báo hiệu ruột đang bị tổn thương sâu do bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hoặc thiếu máu cục bộ.

• Dấu hiệu cái lược (Comb Sign): Các mạch máu mạc treo giãn rộng, chạy song song như những răng lược, chứng tỏ bệnh Crohn đang ở giai đoạn tiến triển dữ dội.

• Mạc treo mập mờ (Misty Mesentery): Vùng mỡ mạc treo không còn đen sẫm mà bị mờ đục, tăng đậm độ. Đây là chỉ dấu của tình trạng thâm nhiễm trong viêm tụy cấp, suy tim hoặc u lympho.

3. Nhóm chấn thương và xuất huyết – Chạy đua với huyết động

• Dấu hiệu cổ áo (Collar Sign): Hình ảnh tạng bị eo thắt lại khi chui qua lỗ rách cơ hoành. Đây là dấu hiệu cực kỳ giá trị để chẩn đoán rách cơ hoành trong chấn thương bụng kín.

• Cục máu đông canh gác (Sentinel Clot): Khi có xuất huyết, dịch tự do trong bụng sẽ có tỷ trọng cao (35-60 HU). Đặc biệt, nơi nào xuất hiện cục máu đông có tỷ trọng vọt lên trên 60 HU, thì thủ phạm tạng bị vỡ (gan, lách…) chắc chắn nằm ngay cạnh đó.

• Xẹp tĩnh mạch chủ dưới (Flat Vena Cava): Tĩnh mạch chủ dưới bị xẹp dẹt lép (tỷ lệ đường kính ngang/trước-sau ≥ 3:1). Nhìn thấy hình ảnh này, bác sĩ phải hiểu ngay người bệnh đang rơi vào tình trạng sốc mất máu cực kỳ nguy kịch.

4. Nhóm bệnh lý mạch máu – Những “quả bom nổ chậm”

• Vòng quấn quanh ĐMC (Draped Aorta): Động mạch chủ bụng áp sát và ôm lấy cột sống, báo hiệu thành mạch đã suy yếu, là giai đoạn dọa vỡ của túi phình.

• Lưỡi liềm tăng sáng: Một vùng hình lưỡi liềm có tỷ trọng cao bất thường nằm ở ngoại vi lòng mạch, cảnh báo túi phình động mạch chủ sắp vỡ tan tành trong vài giờ tới.

5. Nhóm tràn khí – Tiếng chuông cảnh báo thủng tạng

• Tràn khí phúc mạc: Khí tự do nằm ngoài ống tiêu hóa, đen sẫm trên phim (-1000 HU). Đây là hình ảnh kinh điển của thủng tạng rỗng (thủng dạ dày, thủng ruột).

• Tràn khí sau phúc mạc: Khí len lỏi quanh thận hoặc dọc cơ thắt lưng chậu, thường gặp khi bị thủng tá tràng hoặc trực tràng.

• Tràn khí tĩnh mạch mạc treo: Khí chạy vào tận trong hệ tĩnh mạch cửa của gan. Đây là dấu hiệu tiên lượng cực xấu, cho thấy ruột đã bị hoại tử hoàn toàn, vi khuẩn và khí đã xâm nhập vào máu.

Thảo luận thực chiến: Xóa nhòa khoảng cách lý thuyết

Nửa sau của buổi đào tạo trở nên kịch tính khi các bác sĩ trẻ cùng Ban Giám đốc đưa ra các ca bệnh “thực tế” vừa cấp cứu tuần trước. Không khí hội trường nóng lên khi các học viên trực tiếp cầm chuột, đo tỷ trọng (đơn vị HU), tính toán tỷ lệ xẹp của tĩnh mạch chủ dưới và tranh luận về vị trí tổn thương. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa bác sĩ lâm sàng và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh tại buổi học đã giúp thống nhất một quy trình đọc phim: Nhanh – Sắc – Không bỏ sót dấu hiệu dù là nhỏ nhất.

Lời nhắn nhủ từ tâm của người làm nghề

Mỗi lát cắt trên phim CT bụng cấp cứu là một khoảnh khắc sinh tử. Đọc sót một dấu hiệu là mất đi một cơ hội sống của người bệnh. Mong rằng sau buổi CME này, mỗi bác sĩ khi đối diện với màn hình đọc phim sẽ luôn giữ một cái đầu lạnh đầy kiến thức, một đôi mắt tinh tường để “gọi tên” chính xác bệnh lý, mang lại cơ hội sống và nụ cười trọn vẹn cho người bệnh.

VÂN ANH.